09.2 Πάμε μια βόλτα στον Γουέμπι ;

Τελικές (από την αρχαία λέξη τέλος [= σκοπός]) ονομάζονται οι δευτερεύουσες / εξαρτημένες προτάσεις που φανερώνουν τον σκοπό για τον οποίο γίνε­ται αυτό που δηλώνεται στην πρόταση την οποία προσδιορίζουν (και που συνήθως είναι κύρια /ανεξάρτητη).

Οι τελικές προτάσεις αρχίζουν (εισάγονται) με τις λέξεις για να και να , που ονομάζονται τελικοί σύνδεσμοι.

π.χ. Δούλεψε σκληρά, για να έχουν τα παιδιά του μια καλύτερη ζωή. (Για ποιον σκοπό «Δού­λεψε σκληρά»; à «για να έχουν τα παιδιά του μια καλύτερη ζωή» [τελική πρόταση])

Πλησίασε πιο κοντά να σε βλέπω καλύτερα. (= με σκοπό να σε βλέπω καλύτερα)

Παρατηρήσεις

• Το ρήμα των τελικών προτάσεων βρίσκεται σε υποτακτική έγκλιση.

π.χ. Θα περάσεις απ’ το σπίτι να σε δω λίγο;

• Τελικές προτάσεις με το να έχουμε συνήθως έπειτα από ρήματα που δηλώνουν κίνηση, όπως τα έρχομαι, πηγαίνω, πλησιάζω, τρέχω κ.ά. π.χ. Πήγαινε να παίξεις αλλού. (= για να παίξεις αλλού)
• Οι τελικές προτάσεις συνήθως χωρίζονται με κόμμα (,) από τις προτάσεις τις οποίες προσδιο­ρίζουν, εκτός αν αρχίζουν με το να. π.χ. Έτρεχε, για να μη χάσει το τρένο, (με κόμμα) Έτρεχε να μη χάσει το τρένο, (χωρίς κόμμα)

Βουλητικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες/εξαρτημένες προτάσεις που εκφράζουν επιθυμία, σχεδίασμά ή ευχή. Αρχίζουν (εισάγονται) με το να και λειτουργούν ως:

α) αντικείμενα ρημάτων όπως τα θέλω, επιθυμώ, προτιμώ, μπορώ, ζητώ, ξέρω, εμποδίζω, συνηθίζω, διατάζω, ακούω κ.ά.

π.χ. Θέλω να έρθεις γρήγορα. (Τι «Θέλω»; -» «να έρθεις γρήγορα» [αντικείμε­νο του ρ. Θέλω])

Δεν ξέρει να χειρίζεται υπολογιστή. (Τι «Δεν ξέρει»; à «να χειρίζεται υπο­λογιστή» [αντικείμενο του ρ. Δεν ξέρει])

β) υποκείμενα απρόσωπων ρημάτων ή απρόσωπων εκφράσεων (ρημάτων, δη­λαδή, ή εκφράσεων που δεν έχουν υποκείμενο ένα συγκεκριμένο όνομα σε ονομαστική πτώση· τέτοια ρήματα είναι τα πρέπει, μπορεί, ταιριάζει, χρειά­ζεται, αξίζει κ.ά., ενώ τέτοιες εκφράσεις είναι οι είναι καλό, είναι σωστό, είναι ανάγκη, είναι φυσικό κ.ά.).

π.χ. Πρέπει να φύγω, (υποκείμενο του απρόσωπου ρ. Πρέπει)

Δεν είναι καλό να μην κάνεις τίποτα, (υποκείμενο της απρόσ. έκφρασης Δεν είναι καλό)

Μια επιπλέον λειτουργία των βουλητικών προτάσεων

Οι βουλητικές προτάσεις, εκτός από τα παραπάνω, μπορεί επίσης να είναι επεξή­γηση σε ουσιαστικά ή επίθετα ή δεικτικές και αόριστες αντωνυμίες - προσδιορι­σμός, δηλαδή, που διασαφηνίζει τη γενι­κή και αόριστη έννοια ενός ουσιαστικού, επιθέτου, δεικτικής ή αόριστης αντωνυ­μίας·

π.χ. Μία ήταν η επιθυμία του, να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο, (επεξήγηση στο ουσ. επιθυμία [Ποια ήταν «η επιθυμία του»; à «να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο»])

Οι βουλητικές προτάσεις δε χωρίζονται με κόμ­μα από τις προτάσεις που προσδιορίζουν, εκτός αν λειτουργούν ως επεξηγήσεις. π.χ. Θέλω να φύγω αμέσως, (χωρίς κόμμα) αλλά

Θέλω μόνο αυτό, να φύγω αμέσως, (με κόμμα)

Για να μην μπερδεύουμε τις τελικές προτάσεις που αρχίζουν με το να με τις βουλητικές προτά­σεις (οι οποίες συμπληρώνουν την έννοια ενός ρήματος ή μιας ρηματικής φράσης), που επίσης αρχί­ζουν με το να, υπάρχει ένας πρακτικός κανόνας: Όταν το να μπορεί να αντικατασταθεί από το για να, τότε η πρόταση είναι τελική, αλλιώς όχι.

π.χ. Τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο να μάθουν γράμματα. (= για να μάθουν γράμματα à τελική πρότα­ση) αλλά

Θα ήθελα να ήσουν εδώ. (Εδώ το να δεν μπορεί να αντικατασταθεί από το για να, άρα η πρότα­ση είναι βουλητική.)